BREDA – Omdat relatief kleine strafzaken regelmatig bij het Openbaar Ministerie (OM) op de plank bleven liggen, begon het OM een nieuwe werkwijze, waarmee deze zaken vaak binnen een dag worden afgehandeld, zelfs zonder rechter. Een jaar na de introductie van deze aanpak zien de rechtbank en advocaten al een afname van het aantal zaken dat voor de rechter wordt gebracht.

Het project, ZSM gedoopt, gaat om simpele zaken: belediging van een agent, winkeldiefstal, vandalisme. Een andere voorwaarde is dat de verdachte bekent. Word je aangehouden dan verschijnt in de ‘ZSM-kamer’ op het politiebureau een melding op het scherm. Direct wordt een dossiertje gemaakt en in de kamer bekijken OM, de politie, reclassering, kinderbescherming en slachtofferhulp meteen wat er met een verdachte moet gebeuren. De officier van justitie die erbij zit maakt een strafvoorstel en de verdachte kan een eventuele boete meteen betalen op het politiebureau. Pinnen mag. Een verdachte kan ook weigeren. Dan volgt alsnog de gang naar de rechter.

Soms besluit de officier van justitie dat verdachten op een (taakstraf)zitting moeten verschijnen. Zoals in het geval van de Tilburgers die in oktober een rokende koffer naar mensen bij een bushalte gooiden en gisteren hun straf kregen.

Het OM is laaiend enthousiast. Officier van justitie Chaira Ament telt dat in Breda, waar zaken binnenkomen van Tilburg tot Zeeland, van de 1200 tot 1300 zaken per maand ruim de helft via ZSM wordt afgedaan.

Maar daar komt wel een probleem om de hoek kijken, zeggen advocaten. Barry van de Luijtgaarden: ,,Rechten van een verdachte worden verspeeld. In veel gevallen is het een slikken-of-stikken voorstel. Of betalen of naar de rechter. Een verdachte heeft geen idee wat hem boven het hoofd hangt.’’ En dat is een strafblad, met alle gevolgen van dien.

Goirlenaar Gertjan Mooren, advocaat en bestuurslid van de Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten, wijst daar ook op. ,,Het beoordelen van het delict gaat erg snel en wat mij betreft niet zorgvuldig genoeg. Bovendien is een verdachte, zeker als die voor het eerst bij de politie zit, geneigd maar gauw akkoord te gaan, om er vanaf te zijn.’’ En zie met een strafblad maar een Verklaring Omtrent Gedrag te krijgen voor je nieuwe werkgever.

Als een verdachte echt iets heeft gedaan is dat misschien niet erg. In de rechtbank van Breda, waar Tilburgse zaken worden afgedaan, hebben echter veel advocaten voorbeelden te over van zaken waar het fout ging. Van de Luijtgaarden stond iemand bij die gepakt was met een paar busjes pepperspray. ,,Normaal krijg je daar een boete voor van iets van 300 euro. Hem werd een boete aangeboden van 6000 euro. Hij ging niet akkoord en kwam er bij de rechter vanaf met een voorwaardelijke celstraf.’’

En Mooren wijst op een vrouw die totaal verrast werd toen haar vriendin ineens iets stal in een winkel. Zij had er niets mee te maken, maar was toch verdachte. Er volgde een aanbod van een werkstraf van 24 uur. ,,Ze vroeg of ze dan weg mocht en accepteerde het voorstel. Onschuldig, maar wel meteen een strafblad.’’

Het OM wijst vooral op zaken waar het goed gaat. Officier Linda van den Oever: ,,Zo was er een vrouw van 67 die zich ineens in korte tijd schuldig maakte aan drie winkeldiefstallen. Daarvoor nooit iets. Bleek haar man gestorven, die altijd de financiën deed. Zij wist totaal niet hoe daar mee om te gaan. Hebben we geen straf gegeven, maar een cursus.’’

Er kijken nog geen advocaten naar de zaken. Het is een eenzijdige blik. Een werkgroep onderzoekt momenteel hoe de advocatuur bij ZSM kan worden betrokken. ,,Te laat’’, aldus Mooren, die hoopvol kijkt naar het moment dat advocaten erbij mogen.